ورود اعضا

کانال تلگرام «فردای روشن»

به کانال تلگرام

« فردای روشن »

بپیوندید

telegram

لینک عضویت

اشتراک خبرنامه

مقالات

دکتر وحید صادقی - روانشناس ، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

کارگاه های ویژه متخصصین

دکتر وحید صادقی - روانشناس ، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

اسکن کنید !

FardaClinic QR

هم اکنون ...

ما 20 مهمان و صفر عضو آنلاین داریم

مقاله ها

اختلال کم توجهی/بیش فعالی

شادی دکری

adhd
این روزها اغلب مادرها زمانی که به کلینیک روانشناسی مراجعه می کنند، به شدت مستاصل بوده و هنگام بیان شکایت اولیه ی خود عنوان می کنند که کودک من ADHD دارد و حتی از من تنها خواستار تجویز دارو یا ارائه بسته های بهبود توجه و تمرکز هستند، بی آنکه تردید داشته باشند که آیا واقعا علایم کودک من همان علایم بیش فعالی است ؟ آیا کودک من پرتحرک است یا مشکل از فضای زندگی ماست، مشکل از صبر و تحمل اندک من مادر است.
به زبان ساده تر بگویم، انگار ADHD  مد شده است. من به طور واضح و شفاف علایم را برایتان شرح میدهم اما قبل از آن بیایید کمی صحبت کنیم از پدر و مادرهای امروز. از فضای زندگی امروز. از تفاوت کودک و بزرگسال !!
مادر و پدرای امروز، از صبح تا عصر سرکار هستن و عصر هم که میان خونه، طبیعتا بعد از یک روز شلوغ و پردغدغه خواهان سکوت و آرامش اند و میخوان که استراحت کنند.

بچه ها: بچه ها از صبح تا عصر یا مهد کودک بودن، یا مدرسه یا خونه مامان بزرگ بابابزرگ، عصر که میان خونه ی خودشون، دوس دارن با مادر و پدرشون باشن.
کودک شلوغ میکنه، چرا ؟ به چند دلیل :
•    اومده خونه و دوست داره با وسایل بازیش بازی کنه
•    اومده خونه و پدر و مادرش رو از صبح ندیده، کسایی که برای ی بچه تنها مادر و پدر نیستن بلکه همه ی امنیت و حس خوبن. بنابراین سر صدا میکنه، شلوغ کاری  میکنه تا شمای پدر و مادر بهش توجه کنی. وقتی میاید خونه و مستقیم میرید تو اتاق خوابتون که بخوابید، این یعنی بی توجهی کامل به اون بچه ای که از صبح تا عصر منتظر شما بوده. توقع نداشته باشید این بچه بتونه خستگی شما رو درک کنه. اون از دغدغه های بیرون و تعاملات بیرون سر در نمیاره چون تجربه ی اینا رو نداشته. اگر از صبح تا عصر برای شما 8 ساعته، این یک بچه هستش و از صبح تا عصر زمان براش 8 ساعت نیست بلکه زمان خیلی بیشتر براش طولانیه.
بنابراین سر صدا میکنه که حتی دعواش کنید، گاهی دعوا کردنه از بی توجهی براش ارزشمندتره.
یک نکته دیگه، قبلنا بچه ها میتونستن هرموقع که میخان برن به کوچه با دوستاشون بازی کنن، برن روی حیاط خونه و فوتبال بازی کنن اما حالا چی؟ بچه هامونو کردیم توی ی خونه کوچیک که دو تا اتاق داره و هرکی جیکش در بیاد صدا توی کل خونه میپیچه. پس اینجا هم مشکل از فضای خونست، بچه چیکار کنه ؟ توقع دارید دست به سینه بشینه و تلویزیون تماشا کنه و روزنامه بخونه و شامشو بوخوره و بعدم بره بخوابه ؟
بعضی از مراجعین من توقع دارن بچه ها عین آدم بزرگا رفتار کنن، اما چرا ؟؟؟
بچه بااااید بازی کنه، سر صدا کنه، اصلا دنیاش همینه، باید نگران بچه ای بود که اینا رو نداشته باشه.

kids playing
خوب، حالا میخام علایم اختلال ADHD رو بگم، اما خواهش میکنم اگر فرزندتون یکی از اینا رو هم داشت، سریع برچسب نزنید بهش و حتما حتما به یک متخصص کودک مراجعه کنید تا تمام ملاک ها چک بشه.
ویژگی اصلی اختلال کم توجهی/بیش فعالی(ADHD) الگوی مستمر بی توجهی و یا بیش/فعالی-تکانشگری است که با کارکرد و رشد فرد تداخل دارد.


علایم و نشانه ها:


الف ) بی توجهی : حداقل 6 مورد از موارد زیر که 6 ماه هم طول کشیده باشد
1.اغلب قادر نیست به جزییات توجه دقیق داشته باشد و در تکالیف تحصیلی، شغلی و یا سایر فعالیت هاخطاهایی ناشی از بی توجهی از وی سر می زند(مانند نادیده گرفتن یا عدم توجه به جزئیات، عدم انجام صحیح کار)
2.اغلب در حفظ توجه برروی تکالیف یا فعالیت های مربوط به بازی ها مشکل دارد.

adhd 2

3.اغلب وقتی مستقیما با او صحبت می شود به نظر می رشدگوش نمی دهد(مثلا به نظر می رسد حواسش جای دیگری است، حتی در هنگام عدم وجود هرگونه عامل حواس پرتی)
4.اغلب دستورالعمل ها را دنبال نمی کند و قادر نیست تکالیف مدرسه، مسئولیت ها یا وظایف شغلی اش را به پایان برساند (مثلا کارها را شروع می کند ولی به سرعت تمرکزش را از دست می دهد و نیمه کاره رها می کند)
5.اغلب در ساماندهی کارها و فعالیت هایش مشکل دارد( برای مثال : مشکل در مدیریت تکالیف متوالی، مشکل در نگهداری منظم اشیاء و متعلقات شخصی، بی نظمی در کارها، مدیریت زمانی ضعیف، عدم انجام امور در موعد مقرر)
6.اغلب از تکالیفی که نیازمند فعالیت ذهنی مستمر است دوری می کند، نفرت دارد و یا نسبت به انجام آنها بی میل است(مانند کارهای مدرسه یا کارهای منزل، درنوجوانان و بزرگسالان تهیه ی گزارش ها، تکمیل کردن فرم ها، مرور مقالات طولانی)

adhd 3

7.اغلب وسایل لازم برای انجام تکالیف یا فعالیت ها را گم می کند( مانند و سایل مدرسه، مداد، کتاب، ابزار آلات، کیف پول، کلید، کاغذ یادداشت، عینک، تلفن همراه)
8.با محرک های خارجی به راحتی حواسش پرت می شود( در نوجوانان بزرگتر و بالغین میتواند شامل افکار غیرمرتبط هم باشد)

adhd 4
9.فراموشکاری در انجام کارهای روزمره (مانند انجام کارهای منزل، پیغام رساندن؛ در نوجوانان بزرگتر و بزرگسالان جواب تلفن دادن، پرداخت قبوض، سر قرار حاضر شدن)

 

ب) بیش فعالی و تکانشگری : حداقل 6 مورد از موارد زیر برای 6 ماه
1) اغلب روی صندلی وول می خورد، با دست ها و پاهایش ور می رود و یا آنها را تکان می دهد
2)اغلب در مواقعی که لازم است سرجتی خود بنشیند صندلی را ترک میکند( مثلا سرکلاس، مطب)

adhd 5

3)اغلب در مکان هایی که مناسبت ندارد می دود یا از در و دیوار بالا می رود( در نوجوانان میتواند محدود به حس بیقراری باشد)
4)اغلب نمی تواند بی سر و صدا به بازی و سایر فعالیت های تفریحی بپردازد.

adhd 6

5)اغلب در حال حرکت است و بنظر می رسد موتوری به حرکتش وا می دارد.(قادر نیست یک جا ثابت بماند و اگر مدتی طولانی یک  جا بماند احساس ناراحتی می کند. مثلا در رستوران  و ملاقات ها ممکن است دیگران احساس کنند که بی قرار است و یا نمی تواند پا به پای وی بمانند).
6.اغلب زیاد حرف می زند.
7.اغلب قبل از پایان سوال، جواب را می پراند( مثلا جمله¬ی دیگران را تکمیل می کند و در مکالمات اجازه-ی صحبت به طرف مقابل نمی دهد و مابین حرف هایش می پرد.)

adhd 7
8.اغلب قادر به انتظار کشیدن برای نوبت نیست.(مانند موقعی که در صف قرار دارد)
9.اغلب وسط حرف دیگران می پرد و فعالیتشان را قطع میکند(مثلا وسط مکالمات، بازی ها یا کارها داخل می شود، ممکن است از وسایل دیگران بدون  اجازه استفاده نماید. در نوجوانان و بزرگسالان ممکن است در کار دیگران مداخله و کار را از دستشان بگیرد)


اینها نشانه هایی از ADHD بود، اما بازهم تاکید می کنم هنگام مواجهه با یک یا چند علامت کودک خود را نزد یک متخصص حاذق برده تا علایم را به طور کامل چک کند و چه بسا علایمی را که از نظر شما پنهان باشد، کشف نماید و به تشخیص درست و قابل اعتمادی دست یابد.
ADHD اختلالی است که اگر به موقع تشخیص داده شود، به خوبی حتی بدون دارو میتواند درمان شود. پس اگر کودک شما دارای چنین نشانگانی است، جای نگرانی نیست، به مانند سرماخوردگی که دوره ای دارد وبا پیگیری و مصرف دارو بهبودی حاصل خواهد شد، برای ADHD نیز در اکثر موارد چنین پیش اگهی خوبی را خواهیم داشت.

 

آزمون IVA (ارزیابی دیداری و شنیداری، سنجش ADHD، دقت و تمرکز):

 

آزمون بررسی یکپارچه عملکرد دیداری شنیداری :
IVA یک آزمون پیوسته دیداری شنیداری ۱۳ دقیقه ای است که دو عامل اصلی یعنی کنترل واکنش و توجه را مورد ارزیابی قرار می دهد.
آزمون IVA+PLUS بر مبنای راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی DSM-IV تدوین شده و به تشخیص و تفکیک انواع ADHD شامل نوع کمبود توجه، نوع بیش فعال(تکانشگر)، نوع ترکیبی و نوع ناشناخته (NOS)، می پردازد.
بعلاوه از این آزمون برای بررسی مشکلات و اختلالات دیگری نظیر مشکلاتِ خود کنترلیِ مرتبط با جراحت سر، اختلالات خواب، افسردگی، اضطراب، اختلالات یادگیری، زوال عقل و مشکلات پزشکی دیگر، استفاده می شود. این آزمون برای افراد ۶ سال به بالا و بزرگسالان قابل اجرا می باشد. مدت زمان اجرای این آزمون (همراه با بخش آموزش) حدوداً ۲۰ دقیقه می باشد. تکلیف آزمون شامل پاسخ یا عدم پاسخ (بازداری پاسخ) به ۵۰۰ محرک آزمون می باشد. هر محرک فقط یک و نیم ثانیه ارائه می گردد. بنابراین، آزمون به حفظ توجه نیاز دارد.


مزایای استفاده از آزمون IVA :
۱- در ۲۰ دقیقه به درمانگر کمک می کند تا انواع بیش فعالی را بر اساس DSM تشخیص دهد.
۲- به درمانگر در تشخیص دقیق کمک می کند.
۳- انواع عدم دقت بینایی و شنوایی و تکانشی بودن را اندازه گیری کند.
۴- به والدین و معلمین کمک می کند تا به مشکلات کودک و دانش آموز خود واقف گردند. برای مثال کودک در یادگیری از طریق بینایی مشکل دارد و یا شنوایی.
۵- بهترین سبک یادگیری کودک را آشکار می کند.
۶-اجرای آن بسیار آسان است و مراجع و درمانگر هیچ مشکلی در اجرای آن ندارند.
۷- بدلیل برخورداری از ثبات بالای آزمون-آزمون مجدد به درمانگر کمک می کند تا اثر درمان را بررسی کند.
۸- به درمانگر کمک می کند تا از مشکلات انگیزشی و آسیب های عصبی آگاه شود.
۹- از نتایج ان می توان برای فعالیت های پژوهشی استفاده کرد.
۱۰- از نوع پیشرفته که برای سن ۱۸ سال به بالا استفاده می شود می توان کنش های اجرایی مغز که در بیمارانی مانند آسیب های مغزی، اختلالات خواب، افسردگی، اضطراب، اختلالات یادگیری، زوال عقل مختل می شود، استفاده کرد.


تست IVA چهار مقوله اصلی را اندازه گیری می کند:
۱- توجه :که هوشیاری، کانون توجه و سرعت را در هر کدام از انواع توجه مداوم، انتخابی، تقسیم شده، متمرکز و متناوب اندازه گیری می کند.
۲- کنترل پاسخ که شامل: احتیاط، تحمل، ثبات و تنظیم حرکات ظریف حرکتی است.
۳- کیفیت که شامل: سبک یادگیری و آمادگی برای یادگیری است.
۴- اعتبار: درک، روانی-حرکتی و مقاومت در برابر خستگی را می سنجد.

 

به طور کلی این آزمون ۵۰ ویژگی را در دو بعد بینایی و شنوایی اندازه گیری می کند و مشخص می کند مغز فرد در پردازش اطلاعات بینایی و شنوایی و پاسخ حرکتی چگونه عمل می کند.
از مهم ترین ۵۰ ویژگی مورد ارزیابی IVA می توان به عوامل زیر اشاره کرد:


۱-احتیاط Prudence
این مقیاس نشان می دهد که فرد با تفکر و تامل به محرک ها پاسخ می دهد و یا ناگهانی و بدون برنامه ریزی قبلی. نمره پایین در این مقیاس می تواند نشان دهنده بی دقتی، بی فکری و اقدام بدون فکر فرد باشد.


۲- ثبات Consistency
گاهی اوقات فرد مجبور است که به یک محرک تکراری برای مدتی طولانی پاسخ بدهد که برای گرفتن پاسخ بهتر نیاز به توانایی حفظ تمرکز دارد. نمره پایین در این مقیاس می تواند نشان دهنده بی دقتی و حواس پرتی در هنگام انجام تکالیف تکراری باشد.


۳- تحمل Stamina
برای موفقیت لازم است فرد نیروی خود را حفظ کند و این مقیاس نشان می دهد که سرعت واکنش فرد در نیمه اول آزمون با نیمه دوم آزمون یکسان است و یا فرد کاری را با انرژی شروع می کند و بعد از مدتی انرژی کاهش و یا از بین می رود. این مقیاس برای شناسایی مشکلات در توجه طولانی مدت مورد استفاده قرار می گیرد.


۴- تنظیم حرکات ظریف Fine Motor Regulation
موفقیت در هر کاری لازمه اش این است که فرد دستور العمل را رعایت کند و نت خارج از دستور نزند. این مقیاس اطلاعاتی را فراهم می کند که فرد بر مبنای دستورالعمل آزمون عمل می کند و یا هر طریق که خودش دوست دارد. گاهی اوقات نیاز است که فرد صبر کند و گاهی سریع پاسخ دهد. این مقیاس، شدت بی قراری و نا آرامی و بی حوصلگی فرد را مورد ارزیابی قرار می دهد.


۵-مقیاس توجه Attention
2 نوع توجه در انسان مهم است دیداری و شنیداری، که در هر کدام سه بعد: تمرکز، سرعت و هوشیاری و یا گوش بزنگی وجود دارد:
۱-۵ -هوشیاری و یا گوش به زنگی Vigilance
در پاسخ به محرک ها فرد باید گوش به زنگ باشد که چه زمانی به محرک اصلی ( پاسخ درست) پاسخ بدهد و چه زمانی به محرک خطا ( پاسخ نادرست) پاسخ ندهد. خطا زمانی صورت می گیرد که فرد به محرک خطا پاسخ بدهد و به محرک اصلی با بی دقتی پاسخ دهد. نمره پایین می تواند نشان دهنده دادن پاسخ از روی سهل انگاری و بی اعتنایی باشد.
۲-۵ -تمرکز Focus
این عامل بیانگر تغییر واریانس سرعت عکس العمل در پاسخهای صحیح است. نمره پایین در این مقیاس می تواند نشان دهنده توجه ضعیف و پاسخ دادن سرسری فرد باشد.
۳-۵-سرعت Speed
سرعت ، زمان واکنش به پاسخ های صحیح را اندازه گیری کرده و سرعت پردازش مغزی را مورد بررسی قرار می دهد. نمره پایین نشان دهنده این است که فرد تمایل به وقت تلف کردن دارد و یا دچار کندی روانی-حرکتی است.


۶- ادراک Comprehension
این مقیاس نشان می دهد که فرد به محرک ها از روی درک و فهم جواب می دهد و یا به صورت تصادفی و در واقع این مقیاس پاسخ های تصادفی را شناسایی می کند. این مقیاس به تشخیص بیش فعالی حساس می باشد.


۷- حسی-حرکتی Sensory/motor
این مقیاس سرعت زمان واکنش به محرک را یعنی از زمانی که می شنود و یا می بیند مورد بررسی قرار می دهد. برای مثال از زمانی که سوال امتحان را می بیند ویا می شنود تا زمانی که پاسخ می دهد، در بر می گیرد.


۸- انواع توجه Attention
از ترکیب مقیاس های مختلف می توان ۵ نوع توجه را بررسی کرد:
۱-۸ -توجه متمرکز Focused Attention: برای پاسخ صحیح نیاز به تمرکز روی همان موضوع خاص را داریم. این مقیاس توانایی پاسخدهی صحیح به محرک خاص را اندازه می گیرد. برای مثال هنگام درس خواندن فقط روی درس تمرکز می کنیم نه محرک ها و چیزهای دیگر.
۲-۸- توجه مداوم Sustained Attention: این توجه بیانگر توانایی حفظ توجه روی موضوع خاصی است. یعنی بعد از اینکه توجه ایجاد شد آن توجه برای مدتی حفظ شود.
۳-۸ -توجه انتخابی Selective Attention: تواناییِ شناختی، برای پاسخدهی صحیح به موضوع مرتبط با هدف و عدم پاسخ به موضوعی است که مرتبط با هدف نیست.
۴-۸ -توجه متناوب Alternating Attention: انعطاف پذیریِ شناختی در انتقال توجه از یک محرک به محرکی دیگر برای مثال از دیداری به شنیداری و بر عکس.
۵-۸ – توجه تقسیم شده Divided Attention: توانایی پاسخدهی همزمان به چند موضوع یا چند تکالیف مختلف، توجه تقسیم شده گفته می شود. برای مثال فرد همزمان درس می خواند، تلویزیون تماشا می کند و حرف هم می زند.


اعتبار و روایی آزمون
نتایج مطالعات نشان می دهد که آزمون IVA+PLUS حساسیت کافی (۹۲%) و قدرت پیش بینی درست (۸۹%) را برای تشخیص درست ADHD در کودکان دارد. اعتبار آزمون در روش باز آزمون نشان می دهد ۲۲ مقیاسIVA با یکدیگر رابطه مستقیم و مثبت (۸۸%-۴۶%)را دارد. به طور کلی یافته ها نشان می دهد که این آزمون از اعتبار و روایی مطلوب و بالایی در بررسی توجه و دقت و تشخیص ADHD برخوردار می باشد.